Dossiers

In dossiers verzamelen we clusters artikelen en bijdragen rond bepaald thema's die leven binnen het onderzoek in de kunsten. De redactie verwelkomt ook nieuwe bijdragen die een aanvulling bieden op deze dossiers. Zo kunnen dossiers doorheen de tijd verder aangroeien op de website.

Lees hier onze dossiers over cocreatie, tekenen, repertoire of artistiek eigendom of grasduin door de vaste rubriek Ex Libris over opmerkelijke archiefstukken uit de erfgoedbibliotheek van het Antwerpse Conservatorium.

Conversatie, participatie en cocreatie in de kunsten

Conversatie, participatie en cocreatie, het zijn vandaag buzz words in het domein van de kunsten. Dit dossier bevat bijdragen over verschillende vormen van artistieke samenwerking en gedeeld auteurschap, maar ook sociale samenwerkingen tussen kunstenaars en burgers in participatieve kunst of bij sociaal-artistieke projecten.

Conversatie, participatie en cocreatie in de kunsten kent vele vormen en beperkt zich lang niet tot het kunstenveld. Als we globale uitdagingen zoals de klimaatverandering en de vluchtelingencrisis maar ook het segregerende discours van populistische regimes het hoofd willen bieden, dan is samenwerking vandaag niet alleen noodzakelijk maar ook een ethische verantwoordelijkheid waarin de kunsten alvast het voortouw nemen.

Ontdek dit dossier →

Dans en onderzoek

Het discours over dans als denkvorm groeit gestaag met een eigen plek in het onderzoek in en over de kunsten. Hoe kunnen dans en kennis, lichaam en reflectie, beweging en discours zich tot elkaar verhouden? Of beter, hoe kunnen ze elkaar mobiliseren? Is een dansend lichaam ook een denkend lichaam? Choreografie wordt vaak beschouwd als een kwestie van verworven techniek of als de uitdrukking van intuïtieve impulsen. Een teveel aan bewustzijn of reflectie zou in beide gevallen hinderlijk – zo niet nefast – zijn voor dans. Deze courante opvatting maakt de laatste jaren evenwel plaats voor het idee dat ook dans kennis belichaamt én uitlokt. Zowel het groeiende domein van de danswetenschap als de opkomst van artistiek onderzoek in praktijkgericht dansonderwijs hebben hierin een vitale rol gespeeld. Deze ontwikkelingen voeden het besef dat dans niet alleen denkt door te doen maar ook doet denken.

Ontdek dit dossier →

Tekenen als methode

In een onderzoeksmethodologie kan tekenen op meerdere vlakken ingezet worden: als handeling om eerste schetsmatige ideeën vorm te geven en te communiceren, als tool om losse onderdelen in een onderzoek in de ontwerpfase grafisch met elkaar te verbinden, als middel ter uitdrukking van ervaringen of percepties, maar ook als non- verbale individuele of collectieve reflectiemethode. Dit roept evenwel vragen op over de werking van tekenen als methode: Wat wordt precies gedaan wanneer er wordt getekend? Of, vrij letterlijk: Hoe werkt ‘het’? Welke kennis of data worden door middel van tekenen opgeroepen of gegenereerd? En wat maakt tekenen als methode specifiek ten opzichte van andere artistieke handelingen of methodes? De bijdragen in dit nummer bieden elk op hun wijze inzicht in verschillende praktijken van tekenen als methode en zijn concrete werking.

Ontdek dit dossier →

metaFORUM

Als platform voor onderzoek in de kunsten, wil FORUM+ ook bijdragen aan het debat over het onderzoek in de kunsten. Het dossier metaFORUM verzamelt naast opiniestukken en editorialen over het statuut van artistiek onderzoek ook recensies van kunstboeken, tentoonstellingen of artistieke werken die het resultaat zijn van onderzoek. Via de rubriek DIALOOG kunnen auteurs ook reageren op eerder verschenen bijdragen. Op die manier wil het tijdschrift een ruimte bieden voor kritische reflectie en discussie.

Ontdek dit dossier →

Feit als fictie

Dit dossier verzamelt bijdragen van en over kunstenaars die in hun onderzoek de grens aftasten tussen documentaire en fictie. Vaak staat net de dubbelzinnige verhouding tussen documentaire en verbeelding centraal in dit werk. Deze kunstenaars baseren zich voor hun onderzoek op historische bronnen, mondelinge getuigenissen en archiefmateriaal. Toch is het resultaat geen documentaire kunst in de strikte zin van het woord. Deze kunstenaars vertalen hun bronnen naar een artistiek universum en vertroebelen zo moedwillig de grenzen tussen wat we gemeenzaam beschouwen als fictie en werkelijkheid. Centraal in de reeks staat de vraag naar de verhouding tussen feit en fictie, twee begrippen die in het huidige post-truth klimaat grondig herdacht dienen te worden.

Ontdek dit dossier →

Museum Mayer van den Bergh

Het Museum Mayer van den Bergh bewaart zo’n vierhonderd foto’s uit de nalatenschap van zijn stichter Fritz Mayer van den Bergh. De oorspronkelijke context van de jaren 1900 is verloren gegaan. In een onderzoeksproject van de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten Antwerpen (in samenwerking met ARIA, het Antwerp Research Institute for the Arts), dat uitmondde in een tentoonstelling, werden de historische en de artistieke blik op het archief met elkaar verweven, en gingen jonge fotografen de dialoog aan met de historische beelden.

Ontdek dit dossier →

Repertoire en artistiek eigendom

Wie kennis heeft van de kunstgeschiedenis van de twintigste eeuw weet dat het hergebruiken van beelden niet ongebruikelijk is. Herneming is immers van alle tijden, en alle kunsten: schilders, muzikanten, theatermakers, dansers, allen zochten ze een omgang met de artistieke canon. Ze kopieerden, approprieerden of maakten hedendaagse adaptaties van canonieke werken. Maar door steeds striktere copy-rightregelgeving worden kunstenaars die openlijk putten uit het werk van anderen van plagiaat beschuldigd. Tegelijkertijd bestaat er in sommige kunstvormen – met name de klassieke muziek – een dusdanig ontzag voor de artistieke canon, dat het publiek wars is van elke vorm van experiment of vernieuwing. Die spanning tussen creativiteit, artistiek of intellectueel eigendom en de canon, staat centraal in dit dossier.

Ontdek dit dossier →

Shakespeare in de Lage Landen

Naar aanleiding van het Shakespearejaar, vierhonderd jaar na de dood van de beroemde auteur, initieerde Toon Brouwers een reeks over memorabele voorstellingen van Shakespeare in de Lage Landen. Brouwers nodigt onderzoekers en theaterliefhebbers uit een bijdrage te schrijven over een bepaalde Shakespearevoorstelling die zij in het verre of nabije verleden hebben bijgewoond, en die in hun historische en maatschappelijke context te plaatsen.

Ontdek dit dossier →

Ex Libris en erfgoed

In de vaste rubriek Ex Libris haalt bibliothecaris Jan Dewilde telkens een opmerkelijk archiefstuk uit de erfgoedbibliotheek van het Antwerpse Conservatorium van onder het stof. Hij illustreert zo hoe spannend en vaak uiterst actueel historisch onderzoek in het domein van de kunsten kan zijn. De unieke erfgoedcollectie is dan ook een onschatbare bron voor cultureel onderzoek. Daarnaast verzamelt dit dossier ook andere bijdragen omtrent kunst en cultureel erfgoed.

Ontdek dit dossier →